جاروبرقی شما از کدام نوع است و خرابی‌اش چه نشانه‌ای دارد؟
روش عیب‌یابی برای همهٔ سازنده‌ها یکی است: هر نشانه از یک آزمون شروع می‌شود و آزمون‌ها در طول مسیر برق یا مسیر هوا جلو می‌روند. آنچه گام‌ها را عوض می‌کند نوع جاروبرقی است، و نوع را از ظاهر دستگاه و برچسب آن می‌شناسید.
جاروبرقی کیسه‌ای گرد و غبار را در کیسه‌ای کاغذی یا پارچه‌ای جمع می‌کند. جاروبرقی بدون کیسه (سیکلونی) هوا را در مخزنی شفاف می‌چرخاند تا گرد و غبار از آن جدا شود. جاروبرقی سطلی مخزنی استوانه‌ای دارد که موتور روی درب آن نشسته است. جاروبرقی شارژی به جای سیم برق، با بستهٔ باتری کار می‌کند.
جاروبرقی‌های سیم‌دار معمولی موتور یونیورسال جاروبک‌دار دارند: موتوری که برق را از راه دو جاروبک (زغال)، یعنی دو قطعهٔ کربنی فنردار، به بخش چرخان خود می‌رساند. بسیاری از جاروهای شارژی و برخی سیم‌دارهای جدید موتور بی‌جاروبک دارند: موتوری که جاروبک ندارد و برد کنترل خودش آن را می‌چرخاند. فرض اینکه هر جاروبرقی موتور یونیورسال دارد، تعمیرکار را به جست‌وجوی جاروبک‌هایی می‌فرستد که در موتور بی‌جاروبک وجود ندارند، و آزمون موتور یونیورسال روی آن نتیجه‌ای نمی‌دهد. نوع موتور را پیش از آزمون موتور از برچسب یا دفترچه بشناسید.
| کیسه‌ای | بدون کیسه (سیکلونی) | سطلی | شارژی | |
|---|---|---|---|---|
| نوع موتور | یونیورسال جاروبک‌دار | یونیورسال جاروبک‌دار | یونیورسال جاروبک‌دار | در بسیاری از مدل‌ها بی‌جاروبک با برد |
| منبع برق | برق شهر با سیم | برق شهر با سیم | برق شهر با سیم | بستهٔ باتری |
| محل جمع شدن گرد و غبار | کیسه | مخزن شفاف | مخزن استوانه‌ای | مخزن کوچک روی بدنه |
| قطعهٔ ویژه | سیم‌جمع‌کن (قرقره‌ای که سیم را به داخل بدنه برمی‌گرداند) | سیم‌جمع‌کن | شناور (توپی که با پر شدن مخزن از آب راه مکش را می‌بندد) | باتری و شارژر |
برچسب دستگاه: پیش از شروع، توان نامی (وات)، ولتاژ نامی (ولت) و بودن یا نبودن نماد مربع در مربع را از برچسب یادداشت کنید. نماد مربع در مربع یعنی دستگاه دوعایقه است: میان بخش‌های برق‌دار و قطعاتی که دست به آن‌ها می‌رسد دو لایه عایق هست و دوشاخه کنتاکت ارت ندارد. کاربرد توان و ولتاژ نامی در «جاروبرقی وسط کار خاموش می‌شود» آمده است.
برای مثال، جاروی شارژی که روشن نمی‌شود، کار را از آزمون باتری شروع می‌کند و آزمون پریز و سیم‌جمع‌کن برایش معنا ندارد؛ جاروی کیسه‌ای با همان نشانه، از پریز شروع می‌کند. نشانهٔ دستگاه خودتان را پیدا کنید و ببینید از کدام آزمون شروع می‌شود:
ایمنی پیش از باز کردن بدنه
با بدنهٔ باز و دوشاخهٔ وصل، سرسیم‌های کلید، شاخک‌های سیم‌جمع‌کن، پایه‌های برد و سرسیم‌های موتور در دسترس دست‌اند، و قطعاتی که پیش از کلید قرار دارند حتی با کلید خاموش برق ۲۲۰ ولت دارند. اندازه‌گیری ولتاژ روی این قطعات با دوشاخهٔ وصل، به این امید که معلوم شود برق تا کدام قطعه می‌رسد، نوک پراب و انگشت را کنار ترمینال‌های بی‌حفاظ می‌برد و یک لغزش پراب برای برق‌گرفتگی کافی است. همین پرسش را آزمون پیوستگی با دوشاخهٔ بیرون پاسخ می‌دهد: قطعه‌ای که مسیر برق در آن پیوسته است، برق را رد می‌کند و قطعه‌ای که پیوسته نیست، همان جای قطع برق است.
تا وقتی دو نیمهٔ بدنه از هم جدا شده‌اند و قطعات داخلی در دسترس دست‌اند، دوشاخه را به پریز نزنید و هیچ اندازه‌گیری‌ای را با دوشاخهٔ وصل روی قطعات داخلی انجام ندهید؛ تماس با ترمینال‌ها و سیم‌های برق‌دار باعث برق‌گرفتگی می‌شود.
- دوشاخه را پیش از باز کردن اولین پیچ از پریز بیرون بکشید.
- دوشاخه را روی میز کار و در دید خودتان بگذارید.
- اگر جاروبرقی شارژی است، بستهٔ باتری را پیش از باز کردن بدنه جدا کنید.
- همهٔ آزمون‌های داخلی را با رنج اهم مولتی‌متر، یعنی حالتی که مقاومت و پیوستگی مسیر را می‌سنجد، و روی دستگاه بی‌برق انجام دهید.
- ولتاژ را فقط در خود پریز اندازه بگیرید.
ایمنی بستهٔ باتری لیتیومی در «اگر جاروبرقی شما شارژی است» آمده است.
ابزار و وسایل لازم برای تعمیرات جاروبرقی
- ابزار دستی:
- پیچ‌گوشتی چهارسو و دوسو با تیغهٔ بلند، برای پیچ‌هایی که ته چاهک‌های بدنه نشسته‌اند
- پیچ‌گوشتی ستاره‌ای (Torx)، برای پیچ‌های ستاره‌ای بدنه
- اهرم پلاستیکی، برای آزاد کردن خارهای درز بدنه بی‌آنکه بشکنند یا جای ابزار بماند
- دم‌باریک، برای گرفتن سوکت‌ها و سرسیم‌ها
- ابزار اندازه‌گیری:
- مولتی‌متر با رنج اهم پایین، برای آزمون پیوستگی سیم، کلید و قطعات
- آمپرمتر انبری، برای مقایسهٔ جریان کار با جریان نامی، یعنی جریانی که از توان و ولتاژ روی برچسب به دست می‌آید؛ فک آن دور یک رشتهٔ سیم بسته می‌شود و جریان را بی‌آنکه مدار باز شود می‌خواند، پس برای جاروبرقی به یک رابط جداکنندهٔ رشته‌ها (line splitter) هم نیاز دارید
- تستر عایق ۵۰۰ ولت DC، برای آزمون ایمنی پس از تعمیر؛ این دستگاه ولتاژ مستقیم ۵۰۰ ولت را به عایق می‌دهد و مقاومت آن را بر حسب مگااهم (یک میلیون اهم) نشان می‌دهد
- مواد:
- اسپری تمیزکنندهٔ کنتاکت، برای شاخک‌های سیم‌جمع‌کن و کنتاکت‌های کلید
- برس نرم، برای پاک کردن گرد و غبار از روی موتور و برد
- بست کمربندی، برای بستن سیم‌ها در مسیر قبلی‌شان
- وارنیش (غلاف عایق) یا روکش حرارتی، برای عایق کردن محل اتصال سیم‌ها
باز کردن بدنهٔ جاروبرقی
جای پیچ‌ها و خارها از مدلی به مدل دیگر فرق می‌کند، اما ترتیب کار در همهٔ مدل‌ها یکی است.
- کیسه یا مخزن را بیرون بیاورید.
- فیلترها را بیرون بیاورید: فیلتر پیش از موتور و فیلتر خروجی.
سرپیچ‌های پنهان زیر فیلتر یا زیر واشر نشسته‌اند و خارها در طول درز دو نیمهٔ بدنه ردیف شده‌اند؛ خارها با اهرم پلاستیکی آزاد می‌شوند.
- زیر جای فیلترها، زیر درپوش سیم‌جمع‌کن و کنار دهانهٔ ورود شیلنگ را برای پیدا کردن سرپیچ بگردید.
- چرخ‌ها را جدا کنید.
- برچسب‌ها و درپوش‌های کوچک روی بدنه را با انگشت فشار دهید؛ فرورفتگی زیر آن‌ها جای پیچ است.
- هر پیچ را که باز می‌کنید، به ترتیب و همراه نام جایش کنار بگذارید؛ طول پیچ‌ها فرق می‌کند و پیچ بلند در جای پیچ کوتاه از بدنه بیرون می‌زند یا به قطعهٔ پشت آن فشار می‌آورد.
- اهرم پلاستیکی را در درز دو نیمه فرو کنید و از یک گوشه جلو ببرید تا خارها یکی‌یکی آزاد شوند.
- اگر دو نیمه با آزاد شدن خارها جدا نمی‌شوند، دوباره دنبال پیچ جاافتاده بگردید؛ زور بیشتر خار را می‌شکند.
- پیش از جدا کردن هر سیم یا سوکت، از مسیر سیم‌ها و محل هر اتصال عکس بگیرید.
- سوکت‌ها را با گرفتن بدنهٔ پلاستیکی خود سوکت بیرون بکشید.
جاروبرقی روشن نمی‌شود
برق در جاروبرقی سیم‌دار این مسیر را می‌رود: پریز، دوشاخه و سیم، سیم‌جمع‌کن، کلید، محافظ حرارتی و میکروسوئیچ، برد، موتور. محافظ حرارتی (اورلود) قطعه‌ای است که با داغ شدن موتور مدار را قطع و با سرد شدن دوباره وصل می‌کند. میکروسوئیچ درب یا کیسه کلید کوچکی است که تا درب بسته نشود یا کیسه سر جایش نباشد، مدار را باز نگه می‌دارد. برد در این مسیر دیمر یا برد کنترل دور است: مداری که دور موتور را با پیچ یا دکمهٔ تنظیم کم و زیاد می‌کند.
آزمون‌ها را به همین ترتیب انجام دهید: آزمون‌های اول ارزان‌تر و ساده‌ترند، و نخستین قطعه‌ای که در این ترتیب آزمونش رد می‌شود، همان جایی است که برق قطع شده است. اولین آزمونی را که نتیجه‌اش رد است پیدا کنید؛ شاخهٔ همان آزمون به قطعهٔ معیوب می‌رسد:
پریز، دوشاخه و سیم رابط را چطور آزمایش کنید؟
پریز را با ولت‌متر در خود پریز بسنجید، و دوشاخه و سیم را با دوشاخهٔ بیرون و با آزمون پیوستگی.
- مولتی‌متر را روی رنج ولتاژ متناوب بگذارید.
- دو پراب را در دو سوراخ پریز فرو کنید و ولتاژ را بخوانید.
- اگر عددی نزدیک ولتاژ برق شهر نمی‌خوانید، یک دستگاه سالم دیگر را به همان پریز بزنید تا ایراد پریز یا مدار ساختمان تأیید شود.
- با دوشاخهٔ بیرون از پریز، در ترمینال داخلی، جایی که دو رشتهٔ سیم رابط به مدار دستگاه می‌رسند، دو سر سیم را با یک سیم کوتاه به هم وصل کنید.
- مولتی‌متر را روی پایین‌ترین رنج اهم بگذارید.
- پراب‌ها را روی دو پین دوشاخه بگذارید و عدد را بخوانید.
- با خم کردن سیم کنار دوشاخه و در محل خروج از سیم‌جمع‌کن، عدد را زیر نظر بگیرید.
- سیم کوتاه را از ترمینال داخلی جدا کنید.
نتیجهٔ گام‌های ۶ و ۷:
- نزدیک صفر اهم و ثابت: دوشاخه و سیم سالم‌اند؛ آزمون بعدی سیم‌جمع‌کن است.
- بی‌نهایت (روی صفحهٔ مولتی‌متر OL، یعنی مدار باز): رشته‌ای در سیم یا دوشاخه قطع است؛ سیم رابط را تعویض کنید.
- عددی که با خم کردن می‌پرد: رشته‌های مسی در محل خم شکسته‌اند و فقط گاهی به هم می‌رسند؛ سیم رابط را تعویض کنید.
سیم‌جمع‌کن و کلید را چطور آزمایش کنید؟
سیم‌جمع‌کن از یک قرقره ساخته شده است که سیم رابط دور آن پیچیده می‌شود. روی قرقره دو رینگ مسی هست که هر رشتهٔ سیم به یکی از آن‌ها وصل است، و دو شاخک تماس ثابت روی بدنه، با فشار فنری خود، برق را از رینگ‌های چرخان به مدار دستگاه می‌رسانند. جای تماس شاخک با رینگ را ببینید: شاخک سالم روی رینگ فشرده است و شاخک معیوب از رینگ فاصله گرفته، خم شده یا جای سوختگی دارد.
شاخک‌ها با گرمای جرقه فشار فنری‌شان را از دست می‌دهند. خم کردن شاخک به سمت رینگ، به امید برگرداندن فشار، فقط مدتی تماس را برقرار می‌کند: فلزی که گرما دیده دوباره از رینگ فاصله می‌گیرد، جرقه می‌زند و دستگاه با تکان سیم قطع و وصل می‌شود. شاخکی که فقط کثیف است، با اسپری تمیزکنندهٔ کنتاکت تمیز می‌شود؛ شاخکی که فشار ندارد یا سوخته است، و همچنین فنر جمع‌کن سیمی که دیگر سیم را جمع نمی‌کند، با تعویض کل مجموعهٔ سیم‌جمع‌کن رفع می‌شود.
- یک پراب را روی یکی از پین‌های دوشاخه و پراب دیگر را روی سرسیم خروجی همان رشته روی سیم‌جمع‌کن بگذارید.
- قرقره را آرام با دست بچرخانید و عدد را زیر نظر بگیرید: در همهٔ وضعیت‌های قرقره باید نزدیک صفر اهم بماند.
- همین آزمون را برای پین و رشتهٔ دوم تکرار کنید.
عددی که در بخشی از چرخش به بی‌نهایت می‌رسد یا می‌پرد، از شاخک یا رینگ است.
کلید را جدا از بقیهٔ مدار بسنجید؛ مسیرهای موازی در مدار عدد کلید را عوض می‌کنند.
- یکی از سیم‌های کلید را از ترمینالش جدا کنید.
- پراب‌ها را روی دو ترمینال کلید بگذارید.
- کلید را وصل کنید: عدد کلید سالم نزدیک صفر اهم است.
- کلید را قطع کنید: عدد کلید سالم بی‌نهایت (OL) است.
کلیدی که در یکی از این دو حالت عدد دیگری نشان می‌دهد، معیوب است. کلید جایگزین را با جریان و ولتاژ کاری برابر یا بیشتر از کلید اصلی انتخاب کنید؛ این دو عدد روی بدنهٔ کلید اصلی نوشته شده‌اند.
محافظ حرارتی، میکروسوئیچ و برد را چطور آزمایش کنید؟
محافظ حرارتی روی بدنهٔ موتور یا کنار سیم‌پیچ آن بسته می‌شود و با مدار موتور سری است. میکروسوئیچ کنار قفل یا لولای درب، یا در محفظهٔ کیسه، جایی است که بستن درب یا جا افتادن کیسه دکمهٔ آن را فشار می‌دهد. در دستگاهی که کلید روی دسته دارد، دو رشته سیم از داخل شیلنگ، کلید روی دسته را به رله (کلیدی که با جریان کم کلید دسته، مدار موتور را وصل می‌کند) در بدنه می‌رساند و اتصال شیلنگ به بدنه کنتاکت‌های این دو رشته را دارد.
هر قطعه را با یک سیمش جدا از مدار بسنجید. محافظ حرارتی را فقط وقتی کاملاً سرد است آزمایش کنید: محافظ حرارتی سرد نزدیک صفر اهم نشان می‌دهد و بی‌نهایت در حالت سرد یعنی محافظ معیوب است.
| قطعه | عدد سالم | عدد معیوب |
|---|---|---|
| محافظ حرارتی، سرد | نزدیک صفر اهم | بی‌نهایت |
| میکروسوئیچ | فشرده: نزدیک صفر اهم؛ آزاد: بی‌نهایت | فشرده: بی‌نهایت، یا در هر دو حالت یک عدد |
| کلید روی دسته و سیم شیلنگ | هر رشته از سر دسته تا اتصال شیلنگ به بدنه نزدیک صفر اهم، و ثابت با خم کردن شیلنگ | بی‌نهایت، یا عددی که با خم کردن شیلنگ می‌پرد |
| رله | سیم‌پیچ رله: مقاومتی پایدار که نه صفر است و نه بی‌نهایت؛ کنتاکت‌ها بدون برق: بی‌نهایت | سیم‌پیچ: بی‌نهایت یا صفر |
| دیمر یا برد | بدون جای سوختگی؛ در کار عادی، دور موتور با دیمر عوض می‌شود | جای سوختگی، قطعهٔ ترک‌خورده یا بادکرده، یا دوری که با دیمر عوض نمی‌شود |
دور زدن محافظ حرارتی با یک تکه سیم، به این امید که دستگاه دیگر وسط کار خاموش نشود، تنها حفاظ موتور را برمی‌دارد: گرفتگی یا چرخش سنگینی که محافظ را قطع می‌کرد، از آن پس موتور را تا سوختن سیم‌پیچ داغ می‌کند. محافظ حرارتی را هرگز با سیم دور نزنید. محافظ معیوب را با محافظی با همان دمای قطع عوض کنید که روی بدنهٔ محافظ قبلی نوشته شده است.
برد را دو راه نشان می‌دهد. با بدنهٔ بسته و دستگاه در کار عادی، دیمر را روی حداقل بگذارید و آرام تا حداکثر ببرید؛ دوری که در این مسیر عوض نمی‌شود، یا موتوری که فقط در برخی وضعیت‌ها می‌چرخد، از برد است. با دوشاخهٔ بیرون و بدنهٔ باز، روی برد دنبال جای سوختگی، مسیر مسی سوخته و قطعهٔ ترک‌خورده یا بادکرده بگردید. اگر همهٔ آزمون‌های پیش از برد و آزمون موتور قبول شده‌اند و دستگاه روشن نمی‌شود، برد معیوب است. برد معیوب را تعویض کنید.
موتور برق می‌گیرد اما نمی‌چرخد: آزمون موتور
موتور یونیورسال از آرمیچر (بخش چرخان موتور با سیم‌پیچ خودش)، کلکتور (حلقه‌ای از تیغه‌های مسی سر آرمیچر که جاروبک‌ها روی آن می‌لغزند)، دو جاروبک و دو بالشتک (سیم‌پیچ‌های ثابت قطب‌ها، دو طرف آرمیچر) ساخته شده است. این آزمون‌ها نشان می‌دهند ایراد از موتور است یا نه.
- دو سیم موتور را از مدار جدا کنید.
- پراب‌ها را روی دو سر موتور بگذارید: مقاومت دو سر موتور از مسیر جاروبک‌ها پایین و ثابت است.
- شفت (محور موتور) را آرام با دست بچرخانید و عدد را زیر نظر بگیرید: در هیچ وضعیتی نباید به بی‌نهایت برسد.
- به هر جاروبک نگاه کنید: جاروبک باید با فشار فنر روی کلکتور بنشیند.
- شفت را با دست بچرخانید: باید آزاد و بدون گیر بچرخد.
- به سیم‌پیچ‌ها نگاه کنید: لاک تیره یا سوخته و بوی سوختگی نشانهٔ سوختن سیم‌پیچ است.
در موتور، طول باقی‌ماندهٔ هر جاروبک، تماس آن با کلکتور و سیاهی یا شیار روی سطح کلکتور را ببینید:
اندازه‌گیری مقاومت فقط در یک وضعیت شفت، به این امید که یک عدد پایین سلامت موتور را نشان دهد، تیغهٔ قطع‌شدهٔ کلکتور یا جاروبکی را که فقط در بخشی از دور تماس دارد پنهان می‌کند. موتوری که روی همان وضعیت ایستاده باشد روشن نمی‌شود، و با تکان دادن دستگاه گاهی راه می‌افتد. عددی که فقط در بخشی از چرخش شفت به بی‌نهایت می‌رسد، از همین دو علت است.
اگر یکی از این آزمون‌ها رد شد، ایراد از موتور است و کار بعدی، تعویض جاروبک و بلبرینگ و تصمیم میان سیم‌پیچی و تعویض موتور، در صفحهٔ خودش آمده است. اگر هر شش آزمون قبول شد و موتور باز هم نمی‌چرخد، برد را دوباره در «محافظ حرارتی، میکروسوئیچ و برد را چطور آزمایش کنید؟» ببینید.
چراغ جاروبرقی روشن است اما مکش ندارد
نخستین تصمیم این است که موتور می‌چرخد یا نه. دستگاه را روشن کنید و به صدای چرخش گوش دهید، و کف دست را جلوی دریچهٔ هوای خروجی پشت دستگاه بگیرید.
اگر نه صدای چرخش می‌آید و نه هوای خروجی جریان دارد، برق به موتور نمی‌رسد یا موتور نمی‌چرخد. آزمون برد در «محافظ حرارتی، میکروسوئیچ و برد را چطور آزمایش کنید؟» آمده است و آزمون موتور در «موتور برق می‌گیرد اما نمی‌چرخد: آزمون موتور» آمده است.
اگر موتور می‌چرخد، ایراد در مسیر هواست. برای مثال، وقتی صدای چرخش موتور می‌آید و هوای خروجی جریان دارد اما سر برس مکش ندارد، برق و موتور سالم‌اند و هوا جایی میان سر برس و موتور بسته شده یا از درزی نشت می‌کند.
مسیر هوا را از کجا آزمایش کنید؟
مکش را در ورودی بدنه، یعنی دهانه‌ای که شیلنگ به آن وصل می‌شود، با مکش سر برس مقایسه کنید.
- شیلنگ را از ورودی بدنه جدا کنید.
- دستگاه را روشن کنید و کف دست را روی ورودی بدنه بگذارید.
- شیلنگ، لوله و برس را وصل کنید و مکش را با کف دست روی سر برس بسنجید.
اگر فرق مکش ورودی بدنه و سر برس زیاد است، گرفتگی در برس، لوله یا شیلنگ است. اگر مکش در خود ورودی بدنه ضعیف است، ایراد از کیسه، مخزن، فیلتر یا واشر است. نقطه‌های گرفتگی را به این ترتیب بررسی کنید:
- سر برس و غلتک آن
- لوله
- شیلنگ
- دهانهٔ ورودی بدنه
- کیسه یا مخزن
- فیلتر پیش از موتور
- فیلتر خروجی
- واشر درب
شیلنگ را در تمام طولش با دست خم کنید و دنبال ترک بگردید؛ هنگام کار، از محل پارگی صدای سوت می‌آید. واشر درب را برای پارگی، سفت شدن و بیرون زدن از شیارش ببینید؛ واشری که درز را نمی‌بندد، هوا را از کنار درب به موتور می‌رساند و مکش سر برس را کم می‌کند.
شستن و خشک کردن فیلتر و کیسه
دفترچهٔ دستگاه می‌گوید کدام فیلتر شستنی است. فیلتر اسفنجی و هر فیلتری که دفترچه شستنی می‌داند، شسته می‌شود. فیلتر HEPA (فیلتر الیافی ریزی که ذرات بسیار ریز را می‌گیرد) فقط وقتی شسته می‌شود که دفترچه شستنی‌اش بداند.
- اگر فیلتر کاغذی است و دفترچه آن را شستنی نمی‌داند، آن را تعویض کنید و بقیهٔ گام‌ها را برایش انجام ندهید.
- اگر کیسه کاغذی است، آن را تعویض کنید؛ کیسهٔ پارچه‌ای را خالی کنید و بتکانید.
- گرد و غبار فیلتر شستنی را روی سطل بتکانید.
- فیلتر را با آب سرد و بدون شوینده بشویید تا آب زلال از آن بیرون بیاید.
- آب فیلتر را با فشار آرام دست بگیرید.
- فیلتر را ۲۴ ساعت در جای باز بگذارید تا کاملاً خشک شود.
- لایه‌های داخلی فیلتر را با انگشت لمس کنید؛ اگر هنوز نم دارند، صبر کنید تا خشک شوند.
- فیلتر کاملاً خشک را جا بزنید.
جا زدن فیلتر نیمه‌خشک، به این امید که جریان هوای موتور بقیهٔ نم را بگیرد، گرد و غبار را روی سطح خیس به لایه‌ای گلی تبدیل می‌کند که منافذ فیلتر را می‌بندد؛ مکش کم می‌شود، بوی نا می‌آید و هوای نمناک از فیلتر پیش از موتور به خود موتور می‌رسد.
جاروبرقی وسط کار خاموش می‌شود
خاموش شدن وسط کار سه علت دارد. محافظ حرارتی وقتی موتور بیش از حد داغ شود مدار را قطع می‌کند و با سرد شدن دوباره وصل می‌کند؛ موتور جاروبرقی با همان هوایی خنک می‌شود که از آن رد می‌شود، پس گرفتگی، کیسهٔ پر یا فیلتر کثیف آن را داغ می‌کند. علت دوم اتصال سست در دوشاخه، سیم یا شاخک‌های سیم‌جمع‌کن است، و علت سوم موتوری که جریان زیاد می‌کشد.
| علت | نشانه | آزمون | اقدام |
|---|---|---|---|
| قطع محافظ حرارتی | پس از مدتی کار خاموش می‌شود، بدنه گرم است و دستگاه پس از سرد شدن دوباره کار می‌کند | آزمون مسیر هوا: کیسه، مخزن، فیلترها و گرفتگی | گرفتگی، کیسهٔ پر یا فیلتر کثیف را رفع کنید و طبق قاعدهٔ انتظار زیر صبر کنید |
| اتصال سست | با تکان خوردن سیم یا جابه‌جا کردن دستگاه، ناگهان قطع و وصل می‌شود | آزمون خم کردن سیم و آزمون چرخاندن قرقرهٔ سیم‌جمع‌کن | سیم رابط، دوشاخه یا مجموعهٔ سیم‌جمع‌کن را تعویض کنید |
| موتور با جریان زیاد | مسیر هوا باز است و دستگاه باز هم خاموش می‌شود | آمپرمتر انبری: جریان کار در برابر جریان نامی | موتور را به آزمون موتور بسپارید |
قاعدهٔ انتظار پس از قطع محافظ حرارتی به دفترچهٔ همان مدل بستگی دارد. اگر دفترچه زمان انتظار را گفته است، پس از رفع گرفتگی، کیسه یا فیلتر، همان مدت با دوشاخهٔ بیرون صبر کنید. اگر نگفته است، پس از رفع علت گرما، دوشاخه بیرون بماند و دست‌کم ۳۰ دقیقه صبر کنید. محافظ با سرد شدن خودبه‌خود وصل می‌شود، و دستگاهی که به برق وصل مانده است بی‌خبر روشن می‌شود.
برای آزمون جریان، جریان نامی را از برچسب حساب کنید: جریان نامی برابر توان نامی تقسیم بر ولتاژ نامی است. برای مثال، جاروبرقی ۲۰۰۰ وات با ولتاژ نامی ۲۲۰ ولت جریان نامی حدود ۹ آمپر دارد.
- رابط جداکنندهٔ رشته‌ها را میان پریز و دوشاخهٔ دستگاه بگذارید.
- فک آمپرمتر انبری را دور یکی از دو رشتهٔ رابط ببندید.
- دستگاه را با مسیر هوای باز روشن کنید و جریان کار را بخوانید.
جریان کار آشکارا بیشتر از جریان نامی نشانهٔ موتور نیم‌سوز، یعنی موتوری که بخشی از سیم‌پیچش اتصالی کرده است، یا چرخش سنگین از بلبرینگ سفت است. تعمیر موتور در این حالت کار صفحهٔ تعمیر موتور جاروبرقی است.
صدای زیاد، لرزش و بوی سوختگی
صداها و بوهای غیرعادی از پنج جا می‌آیند: بلبرینگ‌های شفت موتور، پروانهٔ موتور (پره‌هایی روی شفت که هوا را می‌مکند)، نگه‌دارنده‌های لاستیکی که موتور را در بدنه نگه می‌دارند، جرقهٔ جاروبک روی کلکتور، و سیم‌پیچ داغ‌شده.
- دوشاخه را بیرون بکشید و بدنه را باز کنید.
- شفت را با موتور خاموش و با دست بچرخانید: شفت سالم بی‌صدای سایش می‌چرخد.
- شفت را در جهت طولش جلو و عقب ببرید: لقی محوری، یعنی جابه‌جایی شفت در این جهت، نشانهٔ بلبرینگ فرسوده است.
- شفت را عمود بر محورش تکان دهید: لقی شعاعی، یعنی جابه‌جایی در این جهت، هم نشانهٔ بلبرینگ فرسوده است.
- پره‌های پروانه را برای شکستگی و جسم خارجی ببینید.
| نشانه | علت محتمل | آزمون |
|---|---|---|
| سوت یا زوزه | نشتی هوا در شیلنگ یا واشر، یا بلبرینگ خشک | خم کردن شیلنگ و دیدن واشر؛ چرخاندن شفت با دست |
| صدای خرخر یا خش‌خش | بلبرینگ فرسوده یا پروانه‌ای که به پوسته می‌ساید | چرخاندن شفت با دست و آزمون لقی |
| تق‌تق | جسم خارجی در پروانه یا پرهٔ شکسته | دیدن پره‌های پروانه |
| لرزش | پروانهٔ شکسته یا نامتوازن، یا نگه‌دارندهٔ لاستیکی سفت‌شده یا پاره | دیدن پروانه و لاستیک‌های نگه‌دارندهٔ موتور |
| بوی سوختگی | جرقهٔ زیاد زیر جاروبک، سوختگی سیم‌پیچ، یا موتوری که از گرفتگی داغ شده است | دیدن جرقه از دریچه‌های موتور در کار کوتاه؛ آزمون‌های «موتور برق می‌گیرد اما نمی‌چرخد: آزمون موتور» |
اگر بوی سوختگی همراه جرقهٔ زیاد زیر جاروبک است، موتور را تا آزمون بعدی به کار نیندازید. تعویض بلبرینگ و پروانه کار صفحهٔ تعمیر موتور جاروبرقی است. گام‌های تعویض بلبرینگ و پروانهٔ موتور جاروبرقی در همان صفحه آمده است.
تشخیص خرابی بلبرینگ، پروانه و موتور از روی صدا و بوی دستگاه در حال کار را دورهٔ آموزش تعمیرات جاروبرقی پوشش می‌دهد.
جاروبرقی سطلی و شارژی: آنچه در روش تعمیر فرق می‌کند
در جاروی سطلی موتور روی درب مخزن نشسته است، و در جاروی شارژی بستهٔ باتری جای سیم برق را گرفته است؛ گام‌های تازهٔ این دو نوع از همین دو تفاوت می‌آیند. باقی کار همان روش عمومی است: جاروی سطلی یا شارژی که مکش ندارد، آزمون‌های «چراغ جاروبرقی روشن است اما مکش ندارد» را می‌گیرد، و صدا و بوی آن‌ها با آزمون‌های «صدای زیاد، لرزش و بوی سوختگی» بررسی می‌شود.
اگر جاروبرقی شما سطلی است
آزمون‌های برقی جاروی سطلی همان آزمون‌های «جاروبرقی روشن نمی‌شود» هستند. گام‌های زیر به آن‌ها اضافه می‌شوند.
- درب موتور را وارونه روی میز بگذارید و قفس شناور را زیر آن کشف کنید.
- شناور را با انگشت در قفسش جابه‌جا کنید: باید آزادانه و بی‌گیر حرکت کند.
- درب را در وضعیت کار نگه دارید و ببینید شناور در حالت خشک پایین می‌افتد و راه مکش را نمی‌بندد.
- فیلتر کارتریجی، یعنی استوانهٔ چین‌دار دور قفس شناور، را بیرون بیاورید و طبق «شستن و خشک کردن فیلتر و کیسه» آماده کنید.
- اگر آب به موتور رسیده است، دستگاه را پیش از خشک شدن کامل موتور روشن نکنید.
- آزمون عایقی را هم پیش از خشک شدن کامل موتور انجام ندهید.
روشن کردن موتوری که آب خورده، به این امید که گرمای کار آن را خشک کند، آب را میان سیم‌پیچ‌ها و جاروبک‌ها زیر برق می‌برد و اتصالی می‌دهد. آب وقتی به موتور می‌رسد که شناور در قفسش گیر کرده باشد یا مخزن هنگام کار با مایعات از حد پر شود؛ برای همین، پس از خشک شدن موتور گام ۲ را دوباره انجام دهید. خشک بودن موتور را آزمون عایقی در «بستن بدنه و آزمون ایمنی پس از تعمیر» تأیید می‌کند.
اگر جاروبرقی شما شارژی است
بستهٔ باتری لیتیومی را سوراخ نکنید، له نکنید و دو سرش را به هم وصل نکنید؛ باتری آسیب‌دیده آتش می‌گیرد.
- بستهٔ باتری را روی شارژر کامل شارژ کنید.
- مولتی‌متر را روی رنج ولتاژ مستقیم بگذارید.
- پراب‌ها را جدا از هم روی دو کنتاکت بستهٔ باتری بگذارید و ولتاژ را بخوانید.
- ولتاژ باتری پر را با ولتاژ نامی روی برچسب باتری مقایسه کنید: باتری تازه‌شارژشده‌ای که ولتاژش از ولتاژ نامی کمتر است، شارژ را نگه نمی‌دارد یا شارژر آن را پر نمی‌کند.
- ولتاژ خروجی شارژر را، بیرون از دستگاه، روی سر خروجی آن بخوانید و با ولتاژ خروجی روی برچسب شارژر مقایسه کنید.
- اگر دستگاه پایهٔ شارژ دارد، کنتاکت‌های پایه و کنتاکت‌های متناظر روی دستگاه را تمیز کنید و پیوستگی مسیر پایه تا باتری را با رنج اهم بسنجید.
- با باتری جدا، کلید ماشه‌ای را با رنج اهم بسنجید: فشرده نزدیک صفر اهم، آزاد بی‌نهایت.
- اگر غلتک سر برس نمی‌چرخد اما مکش هست، سر برس موتوردار را جداگانه بررسی کنید: این سر برس موتور خودش را دارد و برقش را از کنتاکت‌های اتصال به لوله می‌گیرد، پس پیوستگی آن کنتاکت‌ها را بسنجید و سر برس معیوب را تعویض کنید.
- اگر باتری، شارژر و کلید ماشه‌ای سالم‌اند و موتور نمی‌چرخد، موتور را با برد آن به‌صورت یک مجموعه تعویض کنید.
موتور بی‌جاروبک با برد خودش به‌صورت یک مجموعه تعویض می‌شود و جاروبکی برای بازرسی یا تعویض ندارد. تعویض این مجموعه، پیش از آزمون باتری و شارژر، به این گمان که دستگاهی که نمی‌چرخد موتورش خراب است، قطعهٔ سالمی را عوض می‌کند و خرابی باتری را سر جایش می‌گذارد؛ برای همین، گام‌های ۱ تا ۷ پیش از گام ۹ می‌آیند.
بستن بدنه و آزمون ایمنی پس از تعمیر
- سیم‌ها را از روی عکس‌ها در همان مسیر قبلی بخوابانید.
- سیم‌ها را با بست کمربندی در مسیرشان ببندید.
- لبهٔ دو نیمهٔ بدنه و جای هر پیچ را نگاه کنید تا هیچ سیمی لای درز یا زیر پیچ نمانده باشد.
- واشرهای درب و دهانه‌ها را در شیار خودشان جا بیندازید.
- دو نیمه را روی هم بگذارید و هر پیچ را در جای خودش ببندید.
آزمون عایقی، ولتاژی بالاتر از برق شهر را میان مدار برق‌دار و قطعاتی که دست به آن‌ها می‌رسد می‌گذارد و نشان می‌دهد عایق میان این دو جریان را رد می‌کند یا نه. این آزمون را پس از هر تعمیر و پیش از به کار انداختن دستگاه انجام دهید.
- دو پین دوشاخه را با یک سیم کوتاه به هم وصل کنید.
- کلید اصلی دستگاه را روی وصل بگذارید.
- اگر تستر عایق دارید، یک سر آن را به پین‌های به‌هم‌وصل و سر دیگر را به هر قطعهٔ در دسترس بدنه، مثل پیچ‌های فلزی و لولهٔ فلزی، بزنید و آزمون را در ۵۰۰ ولت DC بگیرید؛ هنگام آزمون به پین‌ها و پراب‌ها دست نزنید.
- اگر فقط مولتی‌متر دارید، آن را روی بالاترین رنج اهم بگذارید و پیوستگی میان پین‌های به‌هم‌وصل و هر قطعهٔ فلزی در دسترس را بسنجید.
- سیم کوتاه را از پین‌های دوشاخه بردارید.
با تستر عایق در ۵۰۰ ولت DC، مقاومت عایقی جاروبرقی دوعایقه دست‌کم ۲ مگااهم است و کمتر از آن رد است. با مولتی‌متر، در بالاترین رنج اهم هیچ پیوستگی (OL) میان پین‌ها و قطعات فلزی در دسترس نباید باشد؛ این آزمون جای آزمون عایقی را نمی‌گیرد، چون ولتاژ باتری مولتی‌متر عایقی را که زیر ولتاژ بالا جریان رد می‌کند آشکار نمی‌کند.
اگر نماد مربع در مربع روی برچسب نیست و دوشاخه کنتاکت ارت دارد، دستگاه دوعایقه نیست و قطعات فلزی آن از راه سیم ارت به ارت ساختمان وصل‌اند. برای این دستگاه، مقاومت مسیر ارت، از کنتاکت ارت دوشاخه تا هر قطعهٔ فلزی در دسترس بدنه، باید حداکثر ۰٫۱ اهم (Ω) باشد.
| آزمون | روش | نتیجهٔ قبول |
|---|---|---|
| بازرسی چشمی | پیش از بستن بدنه، گام ۳ و ۴ | هیچ سیمی لای درز یا زیر پیچ نیست و واشرها در شیارشان‌اند |
| عایقی یا پیوستگی بدنه | گام ۶ تا ۱۰ | نتیجهٔ قبول تستر عایق یا مولتی‌متر که بالا آمده است |
| کلید و دیمر | دستگاه را روشن کنید، کلید اصلی و کلید روی دسته را در همهٔ وضعیت‌ها امتحان کنید و دیمر را از حداقل تا حداکثر ببرید | موتور در هر وضعیت کلید روشن و خاموش می‌شود و دور با دیمر عوض می‌شود |
| مکش | کف دست روی سر برس | مکش یکنواخت و بدون صدای سوت نشتی |
| جریان کار | آمپرمتر انبری روی یک رشتهٔ رابط جداکننده، با مسیر هوای باز | جریان کار در حد جریان نامی |
| بو و گرما | پس از یک کارکرد کوتاه، دریچهٔ هوای خروجی را بو کنید و بدنهٔ کنار موتور را لمس کنید | بدون بوی سوختگی و بدون داغی موضعی |
خرابی‌هایی که پس از تعمیر دوباره ظاهر می‌شود
| خرابی | علت | باوری که آن را می‌سازد | نشانه | اقدام |
|---|---|---|---|---|
| موتور نو دوباره می‌سوزد | گرفتگی مسیر هوا رفع نشده بود و موتور نو هم بی‌هوای خنک‌کننده داغ شد | تعویض موتور، به این گمان که خود موتور مقصر بود | دوباره خاموش شدن وسط کار یا بوی سوختگی، و جریان کار بیشتر از جریان نامی | پیش از نصب موتور دیگر، همهٔ نقطه‌های مسیر هوا را بررسی کنید |
| فیلتر نیمه‌خشک | نم فیلتر گرد و غبار را به لایه‌ای گلی تبدیل کرد که منافذ را بست | جا زدن فیلتر با کمی نم، به این گمان که کمی نم اشکالی ندارد | مکش کم، بوی نا و لکهٔ گل روی فیلتر | فیلتر را دوباره بشویید و تا خشک شدن کامل صبر کنید |
| محافظ حرارتی دورزده | موتور بی‌حفاظ تا سوختن سیم‌پیچ داغ شد | دور زدن محافظ با سیم، به این گمان که خود محافظ ایراد است | دستگاه دیگر خاموش نمی‌شود اما بوی سوختگی می‌دهد | سیم را بردارید، محافظی با همان دمای قطع بگذارید و علت گرما را پیدا کنید |
| سیم لای درز | روکش سیم زیر فشار درز یا پیچ برید و رشتهٔ مسی به پیچ یا قطعهٔ دیگری رسید | بستن بدنه، به این گمان که با بسته شدن بدنه کار تمام است | قطع و وصل، رد شدن آزمون عایقی، یا برق‌دار شدن پیچ فلزی | بدنه را باز کنید، سیم را تعویض یا عایق کنید و آزمون عایقی را تکرار کنید |
| کلید جایگزین کم‌جریان | کنتاکت‌های کلید زیر جریان موتور داغ شدند و سوختند یا به هم جوش خوردند | گذاشتن هر کلیدی که در جای قبلی جا شود، به این گمان که کلید کلید است | کلید داغ، بوی پلاستیک سوخته، یا دستگاهی که با کلید خاموش نمی‌شود | کلیدی با جریان و ولتاژ کاری برابر یا بیشتر از کلید اصلی بگذارید |