موتور جاروبرقی شما از کدام نوع است و کار از کجا شروع می‌شود؟
موتور جاروبرقی سیم‌دار موتور یونیورسال است، یعنی موتوری جاروبک‌دار که هم با برق متناوب و هم با برق مستقیم می‌چرخد. بخش چرخان آن آرمیچر است: شفتی با هستهٔ آهنی که سیم‌پیچ آرمیچر روی آن پیچیده شده است. سر آرمیچر کلکتور نشسته است، حلقه‌ای از تیغه‌های مسی که از هم عایق شده‌اند. سیم‌پیچ آرمیچر از کلاف‌هایی ساخته شده است که دو سر هر کلاف به دو تیغهٔ کنار هم کلکتور وصل است.
برق از دو جاروبک به کلکتور می‌رسد. جاروبک، که «زغال» هم نامیده می‌شود، قطعه‌ای کربنی است که در جاجاروبکی، یعنی قابی کنار کلکتور، نشسته و فنر جاروبک آن را روی کلکتور می‌فشارد. دو بالشتک، یعنی سیم‌پیچ‌های ثابت قطب‌ها، دو طرف آرمیچر روی بدنهٔ موتور نشسته‌اند. دو بلبرینگ دو سر شفت را نگه می‌دارند. در یک سر شفت پروانهٔ مکش بسته شده است، یعنی پره‌هایی که هوا را می‌مکند و درون پوستهٔ پروانه، محفظهٔ فلزی سر موتور، می‌چرخند. کلکتور و جاروبک‌ها در سر دیگر موتورند.
موتور جاروبرقی از نظر خنک‌شوندگی دو نوع است. در موتور جریان‌گذر، هوای مکش از روی سیم‌پیچ رد می‌شود و آن را خنک می‌کند؛ جاروهای کیسه‌ای و بدون کیسه این موتور را دارند. در موتور بای‌پس، هوای مکش از موتور جداست و فن خنک‌کنندهٔ جداگانه‌ای روی سر موتور، هوای خنک‌کننده را از مسیری دیگر از روی سیم‌پیچ می‌گذراند؛ جاروهای سطلی آب‌کش این موتور را دارند. موتور بای‌پس را از فن کوچک دوم و دریچه‌های هوای جداگانه روی سر موتور می‌شناسید، و موتور جریان‌گذر چنین فنی ندارد.
جای جاروبک‌ها روی کلکتور، پوستهٔ پروانه در یک سر و کلکتور در سر دیگر، و بودن یا نبودن فن خنک‌کنندهٔ جداگانه را ببینید؛ همین فن موتور بای‌پس را از جریان‌گذر جدا می‌کند:
روش تعمیر برای موتور همهٔ سازنده‌ها یکی است. آنچه از یک جاروبرقی به جاروبرقی دیگر فرق می‌کند، ابعاد موتور، نوع خنک‌شوندگی آن و جای نصبش در بدنه است. جاروهای شارژی موتور بی‌جاروبک دارند که برد کنترل آن را می‌چرخاند؛ آن موتور جاروبک و کلکتور ندارد و این روش روی آن به کار نمی‌رود.
کار از جایی شروع می‌شود که آزمون‌هایی که نشان می‌دهند خرابی جاروبرقی از خود موتور است انجام شده و یکی از آن‌ها رد شده است. اگر هنوز نمی‌دانید خرابی از موتور است یا از سیم، سیم‌جمع‌کن، کلید یا برد، آن آزمون‌ها را پیش از پیاده کردن موتور انجام دهید.
نشانه‌ای که دیده‌اید تعیین می‌کند بازرسی را از کدام بخش شروع کنید:
- جرقهٔ زیاد زیر جاروبک، یا موتوری که گاهی می‌چرخد و گاهی نه: «جاروبک‌ها را چطور بازرسی و تعویض کنید؟» و پس از آن «تمیز کردن کلکتور و تشخیص کلکتور آسیب‌دیده»
- صدای خرخر و لقی شفت: «تعویض بلبرینگ‌های موتور»
- تق‌تق و لرزش: «بازرسی و تعویض پروانهٔ مکش»
- بوی سوختگی و جریان زیاد: «آرمیچر و بالشتک‌ها را چطور آزمایش کنید؟»
برای مثال، موتوری که زیر یکی از جاروبک‌ها جرقهٔ زیاد می‌زند، بازرسی را از جاروبک و کلکتور شروع می‌کند، و موتوری که هنگام کار صدای خرخر می‌دهد، از بلبرینگ. هر دو موتور پیش از بازرسی به یک شکل پیاده و باز می‌شوند.
ایمنی پیش از پیاده کردن موتور
تا وقتی دو نیمهٔ بدنه از هم جدا شده‌اند و قطعات داخلی در دسترس دست‌اند، دوشاخه را به پریز نزنید و هیچ اندازه‌گیری‌ای را با دوشاخهٔ وصل روی قطعات داخلی انجام ندهید؛ تماس با ترمینال‌ها و سیم‌های برق‌دار باعث برق‌گرفتگی می‌شود.
- پیش از باز کردن اولین پیچ، دوشاخه را از پریز بیرون بکشید.
- دوشاخه را جایی بگذارید که تا پایان کار در دیدتان باشد.
- همهٔ آزمون‌های موتور را با مولتی‌متر، دستگاهی که مقاومت و پیوستگی مدار را می‌سنجد، روی رنج اهم و روی موتور بی‌برق انجام دهید.
- موتور پیاده‌شده را هم برای دیدن کارکردش روی میز به برق وصل نکنید.
- اگر در جاروی سطلی آب به موتور رسیده است، موتور را پیش از هر آزمون کاملاً خشک کنید، تا جایی که روی سیم‌پیچ، کلکتور و درون پوستهٔ پروانه هیچ رطوبتی دیده یا با انگشت حس نشود.
برای مثال، پراب مولتی‌متر روی سرسیم موتور با دوشاخهٔ وصل، عددی نشان نمی‌دهد که بتوان آن را مقاومت خواند و رنج اهم مولتی‌متر را هم آسیب می‌زند. همان آزمون با دوشاخهٔ بیرون، مقاومت خود سیم‌پیچ را نشان می‌دهد.
ابزار و قطعات لازم برای تعمیر موتور جاروبرقی
شمارهٔ جاروبک و بلبرینگ از روی قطعهٔ قدیمی خوانده می‌شود. برای مثال، بلبرینگ نو با شماره‌ای تهیه می‌شود که روی کنارهٔ بلبرینگ قدیمی حک شده است، و جاروبک نو با شماره و ابعاد جاروبک قدیمی؛ پس قطعات را پس از باز کردن موتور تهیه کنید.
- ابزار دستی: پیچ‌گوشتی برای پیچ‌های درپوش‌ها و پوستهٔ پروانه؛ آچار یا بکس هم‌اندازهٔ مهرهٔ پروانه؛ دم‌باریک برای سیم‌ها و سوکت‌ها؛ ماژیک برای علامت زدن جای درپوش‌ها روی بدنهٔ موتور.
- ابزار بلبرینگ: فولی‌کش (بلبرینگ‌کش) کوچک، ابزاری با دو یا سه بازو که بلبرینگ را از روی شفت بیرون می‌کشد؛ بکس یا لوله‌ای هم‌اندازهٔ حلقهٔ داخلی بلبرینگ، یعنی حلقه‌ای که روی شفت می‌نشیند، برای جا زدن بلبرینگ نو.
- ابزار اندازه‌گیری: مولتی‌متر با رنج اهم پایین برای آزمون تیغه‌به‌تیغه و پیوستگی، و با بالاترین رنج اهم برای آزمون اتصال بدنه، یعنی راه یافتن سیم‌پیچ به بخش فلزی موتور. گراولر دستگاهی کارگاهی است که اتصال حلقه را در آرمیچر نشان می‌دهد، یعنی به هم رسیدن چند دور سیم یک کلاف؛ گراولر فقط در کارگاه به کار می‌رود و آزمون قطعی اتصال حلقه است.
- مواد: سنگ کلکتور، قالب سایندهٔ نارسانایی که برای سطح کلکتور ساخته شده است، یا کاغذ سنبادهٔ نرم نارسانا؛ برس نرم برای بیرون آوردن گرد از شیار میان تیغه‌ها؛ اسپری تمیزکنندهٔ کنتاکت برای چربی و دوده. سنبادهٔ سمباده (امری) در این فهرست نیست و دلیلش در «تمیز کردن کلکتور و تشخیص کلکتور آسیب‌دیده» آمده است.
- قطعات: جفت جاروبک هم‌شمارهٔ همان موتور؛ دو بلبرینگ هم‌شماره با بلبرینگ‌های قدیمی؛ پروانه یا موتور هم‌خوان، اگر بازرسی نشان دهد لازم‌اند.
پیاده کردن موتور از بدنه و باز کردن آن
کار از بدنهٔ بازشده شروع می‌شود. اگر موتور شما بای‌پس است، پیش از گام ۶ درپوش و فن خنک‌کنندهٔ روی سر موتور را به روشی که در «موتور جاروبرقی سطلی: آنچه در تعمیر آن فرق می‌کند» آمده است باز کنید.
ترتیب و جهت فاصله‌اندازها و واشرهای میان پروانه و درپوش، و خط ماژیک روی درز درپوش و بدنهٔ موتور، همان چیزی است که هنگام بستن به آن برمی‌گردید:
- از سیم‌ها و سوکت‌های موتور، همان‌طور که به مدار وصل‌اند، عکس بگیرید.
- سیم‌های موتور را از مدار جدا کنید.
- محافظ حرارتی روی بدنهٔ موتور را، یعنی کلید کوچکی که با داغ شدن موتور مدار را قطع می‌کند، از مدار جدا کنید.
- موتور را از نگه‌دارنده‌های لاستیکی و واشرهای دو سرش بیرون بیاورید، بی‌آنکه لاستیک‌ها پاره شوند.
- روی درز هر درپوش، یعنی سرپوش دو سر موتور که بلبرینگ در آن می‌نشیند، و بدنهٔ موتور با ماژیک خطی بکشید که جای درپوش را نشان دهد.
- جاروبک‌ها را پیش از بیرون کشیدن آرمیچر از جاجاروبکی درآورید؛ جاروبکی که در جایش بماند، هنگام بیرون آمدن کلکتور لب می‌پرد یا می‌شکند.
- روی هر جاروبک، جهت آن نسبت به کلکتور را علامت بزنید.
- پیچ‌های پوستهٔ پروانه را باز کنید و پوسته را بردارید.
- در حالی که آرمیچر را از سمت کلکتور با دست نگه داشته‌اید، مهرهٔ پروانه را با آچار یا بکس باز کنید. اگر مهره با زور معمول باز نمی‌شود، زور را بیشتر نکنید و جهت دیگر رزوه را امتحان کنید، چون زور زیاد پره‌های پروانه را تاب می‌دهد.
- پروانه، فاصله‌اندازها و واشرها را یکی‌یکی درآورید. فاصله‌انداز حلقهٔ فلزی نازکی است که فاصلهٔ پروانه تا پوسته و درپوش را نگه می‌دارد.
- ترتیب و روی هر قطعه را با عکس یا با چیدن آن‌ها به ترتیب درآمدن ثبت کنید.
- پیچ‌های درپوش را باز کنید و درپوش را بردارید.
- آرمیچر را از بدنهٔ موتور بیرون بکشید.
جاروبک‌ها را چطور بازرسی و تعویض کنید؟
جاروبک نو کنار جاروبک ساییده و جاروبک لب‌پریده، تفاوت را نشان می‌دهد. علامت حد فرسایش روی بدنهٔ جاروبک، یعنی خط یا شیاری که کوتاه‌ترین طول مجاز را نشان می‌دهد، سطح منحنی تماس، و فاصلهٔ فنر تا ته جاجاروبکی در جاروبک ساییده را ببینید:
- طول باقی‌ماندهٔ هر جاروبک را با علامت حد فرسایش روی بدنهٔ آن مقایسه کنید. اگر جاروبک علامت حد فرسایش ندارد، کمینهٔ طول آن ۱۰ میلی‌متر است.
- هر جاروبک را برای ترک و لب‌پریدگی ببینید.
- سطح تماس جاروبک را ببینید: سطح سالم براق است و انحنای آن با دور کلکتور یکی است.
- جاروبک را در جاجاروبکی بگذارید و با انگشت جلو و عقب ببرید: جاروبک سالم آزاد و بی‌گیر حرکت می‌کند.
- فنر جاروبک را ببینید: فنر سالم هنوز جاروبک را روی کلکتور می‌فشارد.
جاروبکی که به علامت حد فرسایش خود رسیده، کوتاه‌تر از کمینهٔ طول است، ترک یا لب‌پریدگی دارد، یا فنرش دیگر آن را روی کلکتور نمی‌فشارد، تعویض می‌شود. جاروبکی که فقط کثیف است، تمیز می‌شود و سر جایش برمی‌گردد. پیش از جا زدن جاروبک، سطح کلکتور را در «تمیز کردن کلکتور و تشخیص کلکتور آسیب‌دیده» بازرسی کنید.
- هر دو جاروبک را با هم تعویض کنید، با جاروبک هم‌اندازه و هم‌شمارهٔ همان موتور.
- هنگام بستن موتور، جاروبک نو را طوری در جاجاروبکی بگذارید که سطح منحنی آن هم‌جهت با کلکتور باشد، مثل علامت جهتی که روی جاروبک قدیمی زده‌اید.
- فنر جاروبک را سر جایش برگردانید.
تعویض فقط جاروبک کوتاه‌تر، به این امید که جاروبک دیگر هنوز سالم است، دو جاروبک با طول و سطح تماس متفاوت روی کلکتور می‌گذارد. فشار دو جاروبک نابرابر می‌شود، جرقه زیر یکی از آن‌ها زیاد می‌شود و جاروبک کهنه زودتر به حد فرسایش می‌رسد. جرقهٔ زیاد زیر یک جاروبک پس از تعمیر نشانهٔ همین خطاست، و اقدام آن تعویض هر دو جاروبک با هم است.
تمیز کردن کلکتور و تشخیص کلکتور آسیب‌دیده
سطح کلکتور شما با یکی از چهار حالت جدول زیر تطبیق می‌کند. یکنواختی رنگ در همهٔ دور، تکرار تیغهٔ سیاه با فاصلهٔ برابر، و شیار حلقوی جای جاروبک را ببینید:
| حالت سطح کلکتور | علت | اقدام |
|---|---|---|
| لایهٔ یکنواخت قهوه‌ای تا تیره در همهٔ دور | لایه‌ای که تماس جاروبک در کار عادی روی مس می‌سازد | سالم است و تراشیده یا ساییده نمی‌شود |
| کثیفی و دودهٔ جاروبک روی سطح و در شیارها | گرد کربن جاروبک | تمیز کردن، با گام‌های زیر |
| تیغه‌های سیاه در فاصله‌های برابر | کلاف قطع یا اتصال‌کرده در آرمیچر | آزمون در «آرمیچر و بالشتک‌ها را چطور آزمایش کنید؟» |
| شیار عمیق، تیغهٔ سوخته یا برآمده، یا کلکتوری که دیگر گرد نیست | سایش و جرقهٔ طولانی | تراش کلکتور در کارگاه، یا تعویض آرمیچر یا موتور، به‌ترتیبی که در «سیم‌پیچی دوباره یا تعویض موتور» آمده است |
کلکتور با سنگ کلکتور یا کاغذ سنبادهٔ نرم نارسانا، خشک و با فشار کم تمیز می‌شود.
- آرمیچر را بیرون از موتور در دست بگیرید.
- سنگ کلکتور یا کاغذ سنبادهٔ نرم نارسانا را خشک و با فشار کم روی سطح کلکتور بگذارید.
- آرمیچر را با دست بچرخانید تا ساینده با فشار یکنواخت روی همهٔ دور کلکتور کشیده شود.
- گرد و ذره‌ها را با برس نرم از شیار میان تیغه‌ها بیرون بیاورید.
- شیار میان تیغه‌ها را در همهٔ دور ببینید: پس از تمیز کردن، هیچ شیاری گرد یا ذره ندارد.
کشیدن سنبادهٔ خیس یا سنبادهٔ سمباده روی کلکتور، به این امید که هر سنباده‌ای که سطح را براق کند آن را تمیز هم می‌کند، ذره‌های رسانای ساینده را لای تیغه‌ها می‌نشاند. به گفتهٔ راهنمای انجمن خدمات تجهیزات الکتریکی (EASA) دربارهٔ تمیز کردن سطح کلکتور، سنبادهٔ سمباده (امری) و هر سایندهٔ رسانا هرگز روی کلکتور به کار نمی‌رود، چون ذره‌های رسانا جرقه می‌دهند و سطح را آسیب می‌زنند. این ذره‌ها میان تیغه‌های کنار هم اتصال می‌دهند، و نشانهٔ آن جرقهٔ دورتادور کلکتور پس از تعمیر است. کلکتوری را که با سنبادهٔ خیس یا سمباده تمیز شده است، با برس نرم از ذره پاک کنید و آزمون تیغه‌به‌تیغه را در «آرمیچر و بالشتک‌ها را چطور آزمایش کنید؟» تکرار کنید.
آرمیچر و بالشتک‌ها را چطور آزمایش کنید؟
چون دو سر هر کلاف به دو تیغهٔ کنار هم وصل است، مقاومت میان دو تیغهٔ کنار هم مقاومت یک کلاف را نشان می‌دهد. مقاومت میان هر دو تیغهٔ کنار هم کلکتور در همهٔ دور یکسان است؛ عدد بالاتر یعنی کلاف قطع و عدد پایین‌تر یا صفر یعنی کلاف اتصال‌کرده.
در آزمون تیغه‌به‌تیغه، دو پراب روی دو تیغهٔ هم‌جوار می‌نشینند، و در آزمون اتصال بدنه یکی روی کلکتور و دیگری روی شفت:
| آزمون | جای پراب‌ها | رنج مولتی‌متر | عدد سالم | عدد معیوب و معنای آن |
|---|---|---|---|---|
| تیغه‌به‌تیغه | دو تیغهٔ کنار هم، و تکرار دور تا دور کلکتور | اهم پایین | یکسان در همهٔ جفت تیغه‌ها | عدد بالاتر: کلاف قطع؛ عدد پایین‌تر یا صفر: کلاف اتصال‌کرده |
| اتصال بدنهٔ آرمیچر | یکی روی کلکتور، دیگری روی شفت یا هستهٔ آهنی آرمیچر | بالاترین رنج اهم | بی‌نهایت (OL) | هر عدد دیگر: سیم‌پیچ آرمیچر به بدنه اتصال دارد |
| پیوستگی بالشتک | دو سر هر بالشتک، و مقایسهٔ دو بالشتک با هم | اهم پایین | هر بالشتک پیوسته است و دو بالشتک عدد نزدیک به هم دارند | بی‌نهایت (OL): بالشتک قطع؛ عدد آشکارا کمتر از بالشتک دیگر: اتصال حلقه در همان بالشتک |
| اتصال بدنهٔ بالشتک | سیم بالشتک و بدنهٔ فلزی موتور | بالاترین رنج اهم | بی‌نهایت (OL) | هر عدد دیگر: بالشتک به بدنه اتصال دارد |
آزمون تیغه‌به‌تیغه روی یک آرمیچر این‌طور پیش می‌رود:
- مولتی‌متر را روی پایین‌ترین رنج اهم بگذارید.
- پراب‌ها را روی دو تیغهٔ کنار هم بگذارید: عدد این جفت، عدد مرجع است.
- هر دو پراب را جفت‌به‌جفت دور تا دور کلکتور جلو ببرید: هر جفت باید همان عدد مرجع را بدهد.
برای مثال، اگر همهٔ جفت‌ها یک عدد می‌دهند و فقط یک جفت تیغه عددی بالاتر نشان می‌دهد، کلافی که دو سرش به همان دو تیغه وصل است قطع شده است.
آزمون تیغه‌به‌تیغه کلاف قطع را قطعی نشان می‌دهد. اتصال حلقه‌ای که فقط چند دور سیم یک کلاف را به هم رسانده است، مقاومت آن کلاف را همیشه آن‌قدر کم نمی‌کند که مولتی‌متر نشان دهد. نشانهٔ دیداری آن لاک تیره روی سیم‌پیچ و تیغه‌های سیاه در فاصله‌های برابر روی کلکتور است، و آزمون قطعی‌اش گراولر کارگاه است.
با نتیجهٔ این چهار آزمون، تصمیم در «سیم‌پیچی دوباره یا تعویض موتور» گرفته می‌شود.
سیم‌پیچی دوباره یا تعویض موتور
موتوری که سیم‌پیچش سوخته است، یا با سیم‌پیچی دوباره برمی‌گردد، یعنی باز کردن سیم سوختهٔ آرمیچر یا بالشتک و پیچیدن سیم نو به جای آن، یا با تعویض موتور. اینکه کدام، به دو چیز بستگی دارد: کدام قطعه آسیب دیده است، و موتور هم‌خوان در دسترس است یا نه.
| یافته | تصمیم | گام بعدی |
|---|---|---|
| جاروبک ساییده، ترک‌خورده یا با فنر سست | تعمیر: تعویض هر دو جاروبک | «جاروبک‌ها را چطور بازرسی و تعویض کنید؟» |
| کلکتور کثیف یا دوده‌گرفته | تعمیر: تمیز کردن کلکتور | «تمیز کردن کلکتور و تشخیص کلکتور آسیب‌دیده» |
| بلبرینگ صدادار، لق یا سفت | تعمیر: تعویض بلبرینگ | «تعویض بلبرینگ‌های موتور» |
| پروانهٔ ترک‌خورده، شکسته یا خم | تعمیر: تعویض پروانه | «بازرسی و تعویض پروانهٔ مکش» |
| آرمیچر یا بالشتکِ اتصال‌کرده، قطع یا اتصال‌بدنه | تعویض موتور اگر موتور هم‌خوان در دسترس است؛ سیم‌پیچی دوباره اگر نیست | «انتخاب موتور جایگزین هم‌خوان»، یا کارگاه سیم‌پیچی |
| کلکتور با تیغهٔ سوخته و برآمده | تعویض موتور اگر موتور هم‌خوان در دسترس است؛ سیم‌پیچی دوباره اگر نیست | «انتخاب موتور جایگزین هم‌خوان»، یا کارگاه سیم‌پیچی |
شاخه‌ای را پیدا کنید که یافتهٔ شما به آن می‌رسد. روی شاخهٔ سیم‌پیچ معیوب، در دسترس بودن موتور هم‌خوان مسیر را دو تا می‌کند:
وقتی موتور هم‌خوان در دسترس است، تعویض موتور گزینهٔ اول است؛ سیم‌پیچی دوباره وقتی می‌ماند که موتور هم‌خوان پیدا نشود. سیم‌پیچی کار کارگاه سیم‌پیچی است و ابزار و مهارت جداگانه‌ای می‌خواهد.
هزینهٔ تعمیر را همین دو عامل جابه‌جا می‌کنند. جاروبک، بلبرینگ یا پروانهٔ آسیب‌دیده فقط تعویض همان قطعه را می‌خواهد، ولی سیم‌پیچ معیوب کل آرمیچر یا موتور را درگیر می‌کند. در دسترس بودن موتور هم‌خوان هم تعیین می‌کند که کار به تعویض موتور برسد یا به سیم‌پیچی دوباره.
برای مثال، موتوری که جاروبکش ساییده است اما آرمیچرش از همهٔ آزمون‌ها سالم بیرون می‌آید، با یک جفت جاروبک نو تعمیر می‌شود. در مقابل، موتوری که آرمیچرش اتصال بدنه دارد، هرچقدر هم جاروبک‌هایش سالم باشند، با تعویض موتور یا سیم‌پیچی دوباره به کار برمی‌گردد.
تعویض بلبرینگ‌های موتور
بلبرینگ آب‌بندی‌شدهٔ موتور روغن‌کاری نمی‌شود؛ بلبرینگ صدادار، لق یا سفت تعویض می‌شود. بلبرینگ موتور جاروبرقی آب‌بندی‌شده است، یعنی دو طرفش با درپوش فلزی یا لاستیکی بسته شده و گریسش از کارخانه درون آن است. حلقهٔ بیرونی بلبرینگ حلقه‌ای است که در نشیمنگاه درپوش، یعنی جای گرد بلبرینگ در درپوش، می‌نشیند.
- شفت را نگه دارید و حلقهٔ بیرونی هر بلبرینگ را با دست بچرخانید: بلبرینگ سالم آزاد و بی‌صدای سایش می‌چرخد.
- حلقهٔ بیرونی را در جهت طول شفت جلو و عقب ببرید: لقی محوری، یعنی جابه‌جایی در این جهت، نشانهٔ بلبرینگ فرسوده است.
- حلقهٔ بیرونی را عمود بر شفت تکان دهید: لقی شعاعی، یعنی جابه‌جایی در این جهت، هم نشانهٔ بلبرینگ فرسوده است.
روغن زدن بلبرینگ صدادار، به این امید که صدا از خشکی است و روغن آن را رفع می‌کند، بلبرینگ را درست نمی‌کند: روغن از درز آب‌بندی به گریس درون آن نمی‌رسد، یا گریس را می‌شوید و گرد را به خود می‌گیرد. صدا مدتی کم می‌شود و دوباره برمی‌گردد. بلبرینگی را که صدای سایش دارد، سفت می‌چرخد یا لقی دارد، تعویض کنید.
لبهٔ بکس فقط روی حلقهٔ داخلی می‌نشیند، نه روی حلقهٔ بیرونی یا آب‌بندی، و شمارهٔ حک‌شده روی کنارهٔ بلبرینگ است:
- شمارهٔ حک‌شده روی کنارهٔ بلبرینگ قدیمی را بخوانید.
- نوع آب‌بندی بلبرینگ قدیمی را از درپوش دو طرف آن ببینید: فلزی یا لاستیکی.
- بلبرینگ نو را با همان شمارهٔ حک‌شده و همان نوع آب‌بندی تهیه کنید.
- جای واشر موج‌دار، یعنی واشر فنری که بلبرینگ را در نشیمنگاه می‌فشارد، یا فاصله‌انداز کنار بلبرینگ را ثبت کنید.
- با فولی‌کش، بلبرینگ را از روی شفت بیرون بکشید.
- اگر بلبرینگی در نشیمنگاه درپوش مانده است، آن را از نشیمنگاه بیرون بیاورید.
- بلبرینگ نو را روی سر شفت بگذارید.
- بکس یا لوله‌ای را که فقط روی حلقهٔ داخلی می‌نشیند روی بلبرینگ بگذارید.
- بلبرینگ را با فشار یکنواخت روی بکس تا جای خود روی شفت برانید. فشاری که روی حلقهٔ بیرونی یا با ضربهٔ مستقیم چکش به بلبرینگ برسد، از ساچمه‌ها می‌گذرد و شیار ساچمه‌ها را می‌کوبد.
- واشر موج‌دار یا فاصله‌انداز را به جای ثبت‌شده برگردانید.
- شفت را با دست بچرخانید: بلبرینگ نو آزاد و بی‌صدا می‌چرخد.
بازرسی و تعویض پروانهٔ مکش
موتور را بدون پروانهٔ بسته‌شده روی شفت به برق نزنید؛ موتور یونیورسال بی‌بار آن‌قدر دور می‌گیرد که آرمیچر از هم می‌پاشد.
- پروانه را برای ترک، پرهٔ شکسته یا پرهٔ خم ببینید.
- روی پره‌ها و درون پوستهٔ پروانه دنبال جای سایش بگردید.
- جسم خارجی گیرکرده میان پره‌ها را بیرون بیاورید.
پروانهٔ آسیب‌دیده صاف یا چسبانده نمی‌شود، چون پرهٔ صاف‌شده یا چسبانده تعادل پروانه را به هم می‌زند. پروانه‌های موتور جاروبرقی یک یا چند طبقه پره روی هم دارند و هر طبقه یک مرحله است. پروانهٔ آسیب‌دیده را با پروانه‌ای هم‌قطر و هم‌مرحله با پروانهٔ اصلی تعویض کنید.
- پروانه، فاصله‌اندازها و واشرها را به ترتیب عکس درآوردن و مطابق ترتیبی که ثبت کرده‌اید روی شفت بگذارید.
- در حالی که آرمیچر را نگه داشته‌اید، مهرهٔ پروانه را سفت کنید.
- پوستهٔ پروانه را ببندید.
- شفت را با دست بچرخانید: پروانه آزاد و بی‌سایش به پوسته می‌چرخد.
بستن فاصله‌اندازها با ترتیبی دیگر، به این امید که ترتیب واشرها اهمیتی ندارد، پروانه را به پوسته نزدیک می‌کند و پره‌ها به پوسته می‌سایند. نشانهٔ آن صدای سایش و خراش روی پوسته است. در این حالت پروانه را باز کنید و فاصله‌اندازها را به ترتیب ثبت‌شده ببندید.
انتخاب موتور جایگزین هم‌خوان
موتور نو در این شش مشخصه با موتور قدیمی یکی است. ولتاژ نامی موتور نو برابر ولتاژ نامی موتور قدیمی است، و توان نامی موتور نو برابر توان نامی موتور قدیمی. نام مدل را از برچسب موتور قدیمی بخوانید و جایگزین را با آن پیدا کنید.
| مشخصه | جای خواندن روی موتور قدیمی | با ناهم‌خوانی چه رخ می‌دهد |
|---|---|---|
| ولتاژ نامی | برچسب موتور، یا برچسب دستگاه | موتور یا داغ می‌شود و می‌سوزد یا با توانی کمتر می‌چرخد |
| توان نامی | برچسب موتور، یا برچسب دستگاه | توان بیشتر جریانی بیش از تحمل سیم، کلید و برد دستگاه می‌کشد؛ توان کمتر مکش را کم می‌کند |
| قطر، ارتفاع و جای نشستن در بدنه و واشرها | اندازه‌گیری موتور قدیمی و دیدن جای آن در نگه‌دارنده‌های لاستیکی | موتور در جای خود نمی‌نشیند، یا واشر درز را نمی‌بندد و هوا نشت می‌کند |
| تعداد مرحلهٔ پروانه | شمردن طبقه‌های پره زیر پوستهٔ پروانه | ارتفاع موتور و مکش آن با موتور قدیمی فرق می‌کند |
| نوع خنک‌شوندگی: جریان‌گذر یا بای‌پس | بودن یا نبودن فن خنک‌کنندهٔ جداگانه روی سر موتور | در جاروی آب‌کش، موتور جریان‌گذر هوای خیس را از روی سیم‌پیچ می‌گذراند |
| نوع اتصال سیم‌ها و جای محافظ حرارتی | عکسی که پیش از جدا کردن سیم‌ها گرفته‌اید | سیم‌ها به سوکت‌های دستگاه نمی‌رسند، یا محافظ حرارتی جایی برای نصب ندارد |
نوع خنک‌شوندگی را کار دستگاه تعیین می‌کند. جاروبرقی‌ای که آب یا مایع می‌کشد، مثل جاروی سطلی آب‌کش، فقط موتور بای‌پس می‌گیرد، که هوای مکش از آن رد نمی‌شود و فن خنک‌کنندهٔ جداگانه دارد. جاروبرقی‌ای که فقط خشک کار می‌کند، همان نوع موتور اصلی را می‌گیرد: جریان‌گذر به جای جریان‌گذر، و بای‌پس به جای بای‌پس.
برای مثال، موتوری که توان و ولتاژش با موتور قدیمی یکی است اما قطرش بزرگ‌تر است، در جای موتور قدیمی و واشرهایش نمی‌نشیند و هم‌خوان نیست.
موتور جاروبرقی سطلی: آنچه در تعمیر آن فرق می‌کند
موتور جاروی سطلی روی درب مخزن نشسته و از نوع بای‌پس است. دو مسیر هوای جدا، یعنی دهانهٔ هوای مکش زیر پروانه و دریچه‌های هوای خنک‌کننده روی سر موتور، و جای نشستن واشر میان موتور و درب را ببینید:
- پیش از دسترسی به جاروبک‌ها، درپوش روی سر موتور را باز کنید.
- فن خنک‌کننده را از روی شفت درآورید.
- ترتیب واشرهای فن خنک‌کننده را ثبت کنید.
- واشر یا آب‌بند میان موتور و درب را برای پارگی، سفت شدن و بیرون زدن از جایش ببینید؛ این واشر راه آب به موتور را می‌بندد.
- روی سیم‌پیچ و بلبرینگ سمت پروانه دنبال جای آب و زنگ بگردید.
- اگر موتور آب خورده است، آن را پیش از هر آزمون به روشی که در «ایمنی پیش از پیاده کردن موتور» آمده است کاملاً خشک کنید.
- هنگام بستن، واشر میان موتور و درب را طوری بگذارید که کامل در جای خود بنشیند.
جاروبک، کلکتور، آرمیچر، بلبرینگ و پروانهٔ موتور بای‌پس مثل موتور جریان‌گذر بازرسی و آزمایش می‌شوند. موتور جاروی سطلی آب‌کش با موتور بای‌پس تعویض می‌شود.
گذاشتن موتور جریان‌گذر به جای موتور بای‌پس جاروی سطلی، به این امید که موتوری که اندازه است جا می‌شود و کار می‌کند، هوای خیس مکش را از روی سیم‌پیچ می‌گذراند. نشانهٔ آن اتصال و زنگ سیم‌پیچ پس از کار با آب است. برای جاروی سطلی آب‌کش، موتور بای‌پس هم‌خوان بگذارید.
بستن موتور و آزمون آن پیش از نصب در بدنه
موتور به ترتیب عکس باز کردن بسته می‌شود.
- آرمیچر را با بلبرینگ‌هایش در بدنهٔ موتور بگذارید.
- درپوش‌ها را روی علامت ماژیکی بگذارید که هنگام باز کردن زده‌اید.
- پیچ‌های درپوش‌ها را ببندید.
- جاروبک‌ها را هم‌جهت با علامتشان در جاجاروبکی بگذارید.
- فنر هر جاروبک را سر جایش برگردانید.
- پروانه را با فاصله‌اندازها و واشرهایش به روشی که در «بازرسی و تعویض پروانهٔ مکش» آمده است ببندید.
پیش از نصب، موتور بی‌برق باید هر چهار آزمون زیر را بگذراند:
| آزمون بی‌برق | روش | نتیجهٔ قبول |
|---|---|---|
| چرخش شفت | شفت را با دست بچرخانید | آزاد و بی‌گیر |
| پروانه | شفت را با دست بچرخانید و به صدای پروانه گوش دهید | بی‌سایش به پوسته |
| مقاومت دو سر موتور | پراب‌ها روی دو سیم موتور، در رنج اهم پایین، و شفت آرام چرخانده می‌شود | مقاومت دو سر موتور از مسیر جاروبک‌ها پایین و ثابت است و هنگام چرخاندن آرام شفت نباید به بی‌نهایت برسد |
| اتصال بدنه | یک پراب روی هر سیم موتور و دیگری روی بدنهٔ فلزی آن، در بالاترین رنج اهم | بی‌نهایت (OL) |
برای مثال، در موتور جریان‌گذری که جاروبک و بلبرینگش عوض شده است، شفت آزاد و بی‌صدا می‌چرخد، عدد دو سر موتور در همهٔ چرخش شفت پایین و ثابت می‌ماند، و میان هر سیم موتور و بدنهٔ فلزی آن مولتی‌متر بی‌نهایت (OL) نشان می‌دهد.
- نگه‌دارنده‌های لاستیکی و واشرها را در جای خود در بدنه بگذارید.
- موتور را در بدنه بنشانید.
- سیم‌ها و محافظ حرارتی را از روی عکسی که گرفته‌اید وصل کنید.
بستن موتور باز در گیره و وصل کردن آن به برق با سیم تست، به این امید که کارکرد موتور جای عیب را نشان دهد، سیم‌ها، جاروبک‌ها و کلکتور برق‌دار را در دسترس دست می‌گذارد و جای عیب را هم نشان نمی‌دهد. موتور باز را روی میز به برق نمی‌زنید؛ عیب موتور با آزمون‌های رنج اهم روی موتور بی‌برق پیدا می‌شود، و نخستین کارکرد موتور پس از نصب در بدنه، بستن بدنه و آزمون ایمنی است.
کار بعدی، بستن بدنهٔ جاروبرقی و آزمون ایمنی پس از تعمیر، در صفحهٔ خودش آمده است.
خرابی‌هایی که پس از تعمیر موتور دوباره ظاهر می‌شود
اگر پس از تعمیر و نصب، نشانه‌ای دوباره ظاهر شده است، آن را با ستون نشانه تطبیق دهید:
| خرابی | علت | باوری که آن را می‌سازد | نشانه | اقدام |
|---|---|---|---|---|
| فقط یک جاروبک تعویض شده است | دو جاروبک با طول و سطح تماس متفاوت فشار نابرابر می‌دهند | جاروبک دیگر هنوز سالم است | جرقهٔ زیاد زیر یک جاروبک | هر دو جاروبک را با هم تعویض کنید |
| کلکتور با سنبادهٔ خیس یا سمباده تمیز شده است | ذره‌های رسانای ساینده لای تیغه‌ها نشسته‌اند | هر سنباده‌ای که براق کند تمیز هم می‌کند | جرقهٔ دورتادور کلکتور | شیارها را با برس نرم تمیز کنید و آزمون تیغه‌به‌تیغه را تکرار کنید |
| بلبرینگ آب‌بندی‌شده روغن خورده است | روغن به گریس پشت آب‌بندی نمی‌رسد، یا گریس را می‌شوید و گرد را به خود می‌گیرد | صدا از خشکی است | صدا مدتی کم می‌شود و دوباره برمی‌گردد | بلبرینگ را تعویض کنید |
| فاصله‌اندازهای پروانه جابه‌جا بسته شده‌اند | پروانه به پوسته نزدیک شده است و می‌ساید | ترتیب واشرها اهمیتی ندارد | صدای سایش و خراش روی پوسته | پروانه را باز کنید و فاصله‌اندازها را به ترتیب ثبت‌شده ببندید |
| موتور جریان‌گذر در جاروی سطلی آب‌کش نصب شده است | هوای خیس از روی سیم‌پیچ رد می‌شود | موتوری که اندازه است کار می‌کند | اتصال و زنگ سیم‌پیچ پس از کار با آب | موتور بای‌پس هم‌خوان بگذارید |